Çorap.
Dünya üzerinde belki de en çok ve en hızlı tüketilen giyim
eşyası.
Ayağı sıcak tutuyor ve kirden koruyor. Ayak ile ayakkabı
arasında koruyucu bir katman görevi üstleniyor. Çorap sözcüğü ise Farsça
kökenlidir."Gorap" sözcüğü, Arapçaya "curap" buradan Türkçeye ise "Çorap" olarak geçer ve balkan diline de girer. Türkmenistan'da
ise çoraba "çeşka" adı verilir.
Daha önceleri elle örülen çorabın bugünkü gibi daha hızlı ve
çok sayıda üretilmesinin arkasında ise romantik bir hikâye var. Hem de ne hikâye!
16.yy’ın sonlarına kadar çoraplar el örgüsüydü. El örgüsü çoraplar
bugünkü şekline 17.yüzyılda ulaşmıştır. İlk çorap örme tezgâhı 1589 yılında
İngiltere’de yapılmıştır. Nottinhamshire yakınlarındaki Calverton köyünde
yaşayan bir İngiliz papaz olan William Lee’nin, elle ve ayakla çalıştırılan ilk
örgü makinasını icat etmesinden sonra çorap makinede üretilmeye başlanmıştır.
Lee’nin bu icadının altında romantik bir aşk hikayesi yatar Cambridge
Üniversitesi’nde öğrenciyken tanıştığı fakir bir kıza aşık olan Lee hemen
evlenmek ister. Ama nişanlısı, evini geçindirmek için geceler boyu elde çorap
örmek zorundadır. Lee sevgilisinin bu zor işten kurtulması için el
hareketlerini takip ederek daha hızlı bir çorap örme tekniği geliştirmeyi
düşünür.” Neden bir hareketle sadece tek ilmek atılıyor? Bütün sırayı tek
seferde bitirebilmek mümkün olabilir” diye düşünen Lee, aynı anda birden fazla
ilmek atabilmenin yollarını arar. Fakat el örmesinde kullanılan tığlarla ilmek
atabilmek için parmak kullanmak gerekiyordu. Bunu makinede yapabilmek için Lee
çengelli iğneyi düşündü. Bu buluş sonunda, geliştirilen metal-tahta karışımı tezgâhta
elişinden sadece 6 kat daha hızlı üretim yapılabiliniyordu. Bir inç’te 8 ilmek
atabiliyordu. Bu yün iplikler için uygundu ama ipek için çok kabaydı. Lee’nin
buluşu bugün örme teknolojisinin temellerini oluşturur. Lee tarafından icat edilen
makine, Kraliçe 1.Elizabeth’he takdim edilir ve patent başvurusunda bulunulur. Fakat
kraliçe örülen çorapların İspanya’da ipek kumaştan dikilen çoraplara göre daha
kaba olmasını bahane ederek patent vermeyi reddeder. Üretilen çorapların” Majestelerinin
ayakları için çok kaba bulunmuştur.
İnatçı Lee çalışmalarına devam eder ve ipek kullanılabilecek
kadar ince olan yeni tip bir makine tasarlar.
Yeni makine bir inch’te 20 ilmek atabilmektedir. Tekrar patent başvurusunda
bulunur. Ama cevap aynıdır. Kraliçe el örgü işçilerine maddi anlamda zarar
vereceği, işsizliğin artacağı ve tekelleşmeye yol açacağı gerekçesiyle patent
vermeyi reddeder.
Bunun üzerine Lee erkek kardeşiyle birlikte Fransa
ekonomisini geliştirmeye çalışan Kral IV. Henry’nin davetine uyarak Fransa’da
Rouen’e yerleşirler. Orada tezgahıyla 8 yıl boyunca çorap üretmiştir. Fransa
kralı tarafından kabul edilen ve makinesi için patent alan Lee 16 Şubat 1612’de
Pierre de Caux ile çorap örme makinelerinin üretimi için sözleşme yaptı. Böylece
çorap makinesinin ilk ticari üretimi Fransa’da yapılmış oldu. Lee hakkındaki
son yazılı belge ,1615 tarihli olarak kendisinin Rouen’de yaşayan ve çorap örme
işiyle uğraşan bir kişi olduğuna dair bir Fransız vesikasıdır.
Belki zaman bulabilirsem daha sonra icadına bir aşkın vesile olduğu icatları derleyebilirim.
Ne dersiniz? :)
Kaynak: Çorap Sanayicileri Derneği
Yorumlar
Yorum Gönder